- Turing (1950) — Computing Machinery and Intelligence
Oorspronkelijk artikel over het imitatie-spel; geen bewijscriterium voor bewustzijn.
- Rumelhart, Hinton & Williams (1986) — Learning representations by back-propagating errors
Nature 323, 533–536. Primaire publicatie over het leren van interne representaties met teruggerekende foutafgeleiden.
- Krizhevsky, Sutskever & Hinton (2012) — ImageNet Classification with Deep Convolutional Neural Networks
NeurIPS 2012. Gemeten: top-5-testfout 15,3% in ILSVRC-2012, tegen 26,2% voor de nummer twee.
- Vaswani et al. (2017) — Attention Is All You Need
NeurIPS 2017, arXiv:1706.03762. De oorspronkelijke Transformer; gemeten: 28,4 BLEU (Engels–Duits) en 41,8 BLEU (Engels–Frans) op WMT 2014.
- Elhage et al. (2021) — A Mathematical Framework for Transformer Circuits
Mechanistische analyse van kleine attention-only Transformers; beschrijft onder meer ‘induction heads’ in modellen met twee lagen.
- Lin, Hilton & Evans (2021) — TruthfulQA
arXiv:2109.07958. 817 vragen in 38 categorieën; gemeten: beste model 58% waarheidsgetrouw, mensen 94%.
- Liang et al. (2022) — Holistic Evaluation of Language Models
TMLR 2023, arXiv:2211.09110. 30 taalmodellen, 42 scenario’s, zeven maatstaven waaronder nauwkeurigheid en kalibratie.
- NIST (2023) — AI Risk Management Framework 1.0
Gedateerde versie 1.0; validiteit, betrouwbaarheid, context en meten van prestaties.
- NIST (2024) — Generative AI Profile
Confabulatie en het documenteren van evaluatie en systeemcontext.
- MIT OpenCourseWare — Conditioning and Bayes’ Rule
Officiële collegematerialen over conditionele kansen, totale kans en Bayes.
- Guo et al. (2017) — On Calibration of Modern Neural Networks
ICML 2017, arXiv:1706.04599. Gemeten: 110-laags ResNet op CIFAR-100 heeft ECE 16,53%, na temperature scaling 1,26%.
- OpenStax — Newton’s Second Law
Universitair leerboek: resulterende kracht, massa en versnelling.
- OpenStax — Kinetic Energy
Kinetische energie in de klassieke mechanica en de afhankelijkheid van snelheid.
- Feynman Lectures, I. 4 — Conservation of Energy
Energiebehoud en verschillende energievormen.
- OpenStax — Wave Functions
Toestanden, waarschijnlijkheidsdichtheid en quantumvoorspellingen.
- Nobelprijs Fysica 2022 (Aspect, Clauser & Zeilinger) — Wetenschappelijke achtergrond
Officiële achtergrond van de bekroonde experimenten met verstrengeling en Bell-ongelijkheden.
- Feynman Lectures, I. 15 — Special Relativity
Lorentztransformaties, tijdsdilatatie en de invariantie van de lichtsnelheid.
- ESA Navipedia — Relativistic Clock Correction
Snelheids- en zwaartekrachtbijdragen aan klokcorrecties in satellietnavigatie.
- OpenStax — Entropy
Entropie, reversibele warmteoverdracht en de tweede hoofdwet.
- NIST — Fundamental Physical Constants
Exacte SI-waarden en gemeten fundamentele natuurconstanten.
- Hong, Lambson, Dhuey & Bokor (2016) — Experimental test of Landauer’s principle in single-bit operations on nanomagnetic memory bits
Science Advances 2, e1501492. Gemeten: (4,2 ± 0,9) zJ dissipatie per reset bij 300 K, binnen twee standaardafwijkingen van kT ln 2.
- Raissi, Perdikaris & Karniadakis (2017) — Physics Informed Deep Learning (Part I)
arXiv:1711.10561. Vergelijkingsresiduen als onderdeel van de verliesfunctie van een neuraal netwerk.
- Krishnapriyan et al. (2021) — Characterizing possible failure modes in physics-informed neural networks
NeurIPS 2021, arXiv:2109.01050. Gemeten: curriculumtraining en tijdsgewijs leren geven tot 10 à 100 keer kleinere fouten dan gewone PINN-training.
- Li et al. (2020) — Fourier Neural Operator
arXiv:2010.08895. Burgers, Darcy en Navier–Stokes; tot drie ordes van grootte sneller dan traditionele oplossers.
- NIST Technical Note 1297 — Measurement Uncertainty
Rapporteren van meetonzekerheid, componenten en gecombineerde onzekerheid.
- Jumper et al. (2021) — Highly accurate protein structure prediction
Nature 596, 583–589. Gemeten in CASP14: mediane backbone-afwijking 0,96 Å (r.m.s.d.95) tegen 2,8 Å voor de op één na beste methode.
- EMBL-EBI — AlphaFold 2 confidence scores
Officiële uitleg van pLDDT en predicted aligned error.
- EMBL-EBI / DeepMind — AlphaFold Database FAQ
Betrouwbaarheid per residu en voorzichtig interpreteren van laagvertrouwensgebieden.
- Feynman Lectures, I. 48 — Beats
Superpositie van sinusgolven, fase en interferentie.
- Paszke et al. (2019) — PyTorch
NeurIPS 2019, arXiv:1912.01703. Automatische differentiatie als standaardonderdeel van een ML-framework.
- BIPM — The International System of Units
Officiële SI-brochure; eenheden, symbolen en exact gedefinieerde constanten.
- Udrescu & Tegmark (2020) — AI Feynman: a physics-inspired method for symbolic regression
Science Advances 6, eaay2631; arXiv:1905.11481. Vond alle 100 geteste vergelijkingen uit de Feynman Lectures terug, tegen 71 voor eerdere openbare software.
- NASA Science — Neutron Stars Are Weird!
Officiële uitleg van neutronensterren; de suikerkubus is een dichtheidsvergelijking, geen vervoerbaar monster.
- Bennett (2003) — Notes on Landauer’s principle, reversible computation, and Maxwell’s Demon
Studies in History and Philosophy of Modern Physics 34, 501–510; arXiv:physics/0210005. Geheugen, logisch onomkeerbaar wissen en de rekening van een demon.
- IBM Quantum Learning — Quantum teleportation
Officiële protocoluitleg: gedeelde verstrengeling, twee klassieke bits, toestandsoverdracht en geen universeel kopiëren.
- Ashby (2003) — Relativity in the Global Positioning System
Living Reviews in Relativity 6, 1. Fractionele klokverschuiving −4,4647 × 10⁻¹⁰, fabrieksfrequentie 10,22999999543 MHz en de NTS-2-meting uit 1977.
- Landauer (1961) — Irreversibility and Heat Generation in the Computing Process
IBM Journal of Research and Development 5, 183–191. Het oorspronkelijke argument dat logisch onomkeerbaar wissen warmte kost.
- Bérut et al. (2012) — Experimental verification of Landauer’s principle linking information and thermodynamics
Nature 483, 187–189 (ENS Lyon). Eén colloïdaal deeltje in een dubbele potentiaalput; de gemiddelde warmte nadert kT ln 2 bij trage wiscycli.
- Ho, Erdil & Besiroglu (2023) — Limits to the Energy Efficiency of CMOS Microprocessors
Preprint met overzichtstabel: een CMOS-poort schakelen 100 aJ–100 fJ, een bit uit DRAM ophalen ongeveer 5 pJ.
- Bell (1964) — On the Einstein Podolsky Rosen Paradox
Physics Physique Fizika 1, 195–200. De eerste Bell-ongelijkheid voor lokale verborgen-variabelemodellen.
- Clauser, Horne, Shimony & Holt (1969) — Proposed Experiment to Test Local Hidden-Variable Theories
Physical Review Letters 23, 880–884. De CHSH-ongelijkheid |S| ≤ 2 die experimenten kunnen toetsen.
- Hensen et al. (2015) — Loophole-free Bell inequality violation using electron spins separated by 1.3 kilometres
Nature 526, 682–686 (QuTech, TU Delft). Gemeten: S = 2,42 ± 0,20 in 245 pogingen; p = 0,039.
- Shannon (1948) — A Mathematical Theory of Communication
Bell System Technical Journal 27, 379–423. Definitie van informatie-entropie H = −Σ p log₂ p.
- Hopfield (1982) — Neural networks and physical systems with emergent collective computational abilities
PNAS 79, 2554–2558. Een netwerk met een energiefunctie dat opgeslagen patronen terugvindt.
- Nobelprijs Natuurkunde 2024 — Persbericht (Hopfield & Hinton)
“For foundational discoveries and inventions that enable machine learning with artificial neural networks.”
- Nobelprijs Scheikunde 2024 — Persbericht (Baker; Hassabis & Jumper)
De helft voor David Baker (computationeel eiwitontwerp), de andere helft voor Demis Hassabis en John Jumper (eiwitstructuurvoorspelling).
- IceCube Collaboration (2023) — Observation of high-energy neutrinos from the Galactic plane
Science 380, 1338–1343; arXiv:2307.04427. Machine learning op tien jaar data; signaal uit het melkwegvlak met 4,5σ.
- Hafele & Keating (1972) — Around-the-World Atomic Clocks: Observed Relativistic Time Gains
Science 177, 168–170. Gemeten: −59 ± 10 ns oostwaarts en +273 ± 7 ns westwaarts ten opzichte van grondklokken.
- DeepMind (2020) — AlphaFold: a solution to a 50-year-old grand challenge in biology
Bekendmaking van 30 november 2020: mediane GDT-score 92,4 over alle CASP14-doelen.
- Brown et al. (2020) — Language Models are Few-Shot Learners
NeurIPS 2020. Beschrijft GPT-3 met 175 miljard parameters.
- Tromp — Number of legal Go positions
Exacte telling van legale stellingen op een 19 × 19-bord: ongeveer 2,08 × 10¹⁷⁰.
- Hüllermeier & Waegeman (2021) — Aleatoric and epistemic uncertainty in machine learning
Machine Learning 110, 457–506. Epistemische onzekerheid omvat ook onzekerheid over de modelkeuze.
- Griewank (2012) — Who Invented the Reverse Mode of Differentiation?
Documenta Mathematica, Extra Volume ISMP, 389–400. Schrijft de reverse mode onder meer toe aan Seppo Linnainmaa (masterscriptie, 1970).
- EMBL-EBI — AlphaFold Protein Structure Database
Open database met ruim 200 miljoen voorspelde eiwitstructuren, gekleurd naar pLDDT.
- Abramson et al. (2024) — Accurate structure prediction of biomolecular interactions with AlphaFold 3
Nature 630, 493–500. Opvolger die ook complexen met nucleïnezuren, kleine moleculen en ionen voorspelt.
- Sanchez-Gonzalez e.a. (2020) • Learning to Simulate Complex Physics with Graph Networks
Geleerde graafsimulatoren; lokale voorspelling, langere rollout en overdracht worden afzonderlijk getoetst.
- Battaglia e.a. (2018) • Relational Inductive Biases
Graafnetwerken en gestructureerde relaties als inductieve voorkeur, geen algemene bewijsclaim van begrip.
- Kalman (1960) • A New Approach to Linear Filtering and Prediction Problems
Oorspronkelijke lineaire schattingsmethode; de railrobot en alle numerieke varianten in deze editie zijn eigen aangenomen rekenvoorbeelden.
- Revach e.a. (2021/2022) • KalmanNet
Neuraal ondersteunde toestandschatting bij deels bekende dynamica; geen algemene garantie voor andere sensoren of omstandigheden.
- NIST • Technical Note 1297, gecombineerde standaardonzekerheid
Combineren van onzekerheidscomponenten inclusief covarianties; onafhankelijke bijdragen zijn een speciale aanname.
- OpenAI • GPT-6 Astra, officiële modeldocumentatie
Geraadpleegd 8 oktober 2026: model-ID, modaliteiten, context en standaardtarieven. Geen eigen prestatierun uitgevoerd.
AXI, de strip en de als illustratie vermelde scènes zijn originele, met AI gemaakte beelden. De foto's hieronder zijn echte foto's. Diagrammen en simulaties zijn schematische uitlegmodellen.
Full moon.jpeg · NASA/JPL/USGS · Publiek domein.
Verkleind en JPEG-compressie voor webgebruik; mogelijk bijgesneden in de pagina-opmaak.
Si wafer.jpg · 2x910 · CC BY-SA 4.0.
Verkleind tot maximaal 2200 pixels, opgeslagen als geoptimaliseerde JPEG; kan in de opmaak zijn bijgesneden.
GPS Block IIIA.jpg · U.S. Air Force · Publiek domein.
Artistieke impressie (geen foto). Bijgesneden tot 3:2 rond de satelliet (origineel 3150 × 3150 px), verkleind naar 2400 × 1600 px en JPEG-compressie; mogelijk verder bijgesneden in de pagina-opmaak.
TMEM253 AlphaFold Predicted Structure.jpg · Liu02511 · CC0.
Computerweergave van een AlphaFold-voorspelling (geen foto), gekleurd naar pLDDT. Op een breder wit vlak geplaatst (1350 × 518 px) zodat de opmaak niets van de structuur afsnijdt; opnieuw als JPEG opgeslagen.
The IceCube Neutrino Observatory.jpg · Karen Andeen en Matthias Plum voor de IceCube Collaboration · CC BY 4.0.
Schema (geen foto) met Engelstalige labels. Opnieuw als JPEG opgeslagen; mogelijk verkleind of bijgesneden in de pagina-opmaak.
Russell Falls 2.jpg · Noodle snacks (JJ Harrison) · CC BY-SA 3.0.
Russell Falls, Mount Field National Park, Tasmanië (2009). Verkleind van 3888 × 2592 naar 2400 × 1600 px en JPEG-compressie; mogelijk bijgesneden in de pagina-opmaak. Gedeeld onder dezelfde licentie.
AXI, de waarnemer · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Fictieve gefacetteerde onderzoeksmascotte, gemaakt met ImageGen.
AXI en de perfecte voorspeller · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Zes fictieve scènes over overfitting en een nieuwe meting; de punten zijn geen echte dataset.
Informatieroutes en gewichten · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Conceptillustratie van aandacht en het combineren van representaties; geen hardwarefoto of exact circuitschema.
Twee meetstations · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Conceptillustratie van een centrale bron en twee gescheiden meetstations; geen echt experiment of communicatie tussen detectoren.
Vector 01 cover new · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Oorspronkelijke illustratie gemaakt met de ingebouwde ImageGen. Geen echte foto, onderzoekswaarneming of meetbewijs.
Vector 01 kalman lab · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Oorspronkelijke illustratie gemaakt met de ingebouwde ImageGen. Geen echte foto, onderzoekswaarneming of meetbewijs.
Vector 01 axi comic 3 · Originele AI-illustratie voor VECTOR.
Oorspronkelijke illustratie gemaakt met de ingebouwde ImageGen. Geen echte foto, onderzoekswaarneming of meetbewijs.
